ADHD & AI, artikel 2 van 5
1. Het besef
Het was een gewone dinsdag. Ik kwam uit een meeting waarvan ik normaal gesproken alleen een half A4'tje met krabbels zou hebben, een vaag gevoel van 'er waren actiepunten', en de frustratie dat ik niet weet welke.
Deze keer niet. De AI-notetaker had alles: een samenvatting, de besluiten, de actiepunten met eigenaren. Het stond er, compleet en gestructureerd, zonder dat ik er iets voor had hoeven doen.
Ik besefte in dat moment niet dat ik een handige tool had gevonden. Ik besefte dat de verhouding tussen mijn brein en mijn werk voor het eerst in evenwicht was. De dingen waar ik slecht in ben, zoals onthouden, registreren en structureren, werden overgenomen. De dingen waar ik goed in ben, zoals denken, schakelen en verbinden, kon ik eindelijk doen zonder dat ze werden afgeremd door de rest.
Dit is het verhaal van hoe ik ontdekte dat mijn manier van denken geen fout is, maar een andere bedrading. En hoe AI de sleutel blijkt te zijn om die bedrading te laten werken in een wereld die er niet voor is ontworpen.
2. Wat niemand me vertelde over ADHD
Het grootste misverstand over ADHD is dat het een aandachtstekort is. Dat is het niet. ADHD is een regulatieprobleem: je kunt je aandacht niet betrouwbaar sturen naar wat je wilt. Soms nul, soms duizend. En bijna nooit op het moment dat het nodig is.
Wat niemand me vertelde toen ik de diagnose kreeg:
Starten lukt, afmaken niet.
Ik begon tientallen projecten met enthousiasme: een nieuwe blog, een cursus, een side-project. De eerste 80% ging vanzelf. De spanning van iets nieuws droeg me. Maar die laatste 20%, het precisiewerk, het netjes maken, het afronden, bleef liggen. Niet omdat ik geen discipline heb. Omdat mijn brein geen dopamine krijgt van afmaken. Het krijgt dopamine van ontdekken. En afmaken is het tegenovergestelde van ontdekken.
Ik wil alles weten, maar kan niets uitlezen.
Mijn nieuwsgierigheid is intens en oprecht. Maar mijn geduld is kort en onvoorspelbaar. Dat leidde decennialang tot hetzelfde patroon: ik vond een interessant artikel, sloeg het op in een read-later app, en vergat dat het bestond. Of ik las de eerste twee alinea's, schoot naar een volgende link, en had een half uur later zeven halfgelezen artikelen open staan en het gevoel dat ik niets wist.
Ik denk in sprongen, niet in lijnen.
Neurotypische systemen gaan ervan uit dat je A zegt, dan B doet, dan C bereikt. Dat is hoe projectplannen werken, hoe rapporten worden geschreven, hoe carrières worden gebouwd. Mijn brein gaat van A naar Q, langs F en M, ontdekt een verband met Z, en begrijpt dan ineens hoe het in elkaar steekt. Probeer dat maar eens uit te leggen aan een opdrachtgever die een lineair voortgangsverslag verwacht.
Plannen is geen voorbereiding, het is een aparte baan.
Voor een neurotypisch brein is een planning een hulpmiddel. Je maakt hem in tien minuten en je voert hem uit. Voor een ADHD-brein is het maken van een planning een zware cognitieve taak. Elke beslissing (wat eerst, wat later, hoe lang duurt het) kost energie. En als de planning af is, heb ik vaak geen energie meer om hem uit te voeren.
Jarenlang dacht ik dat het aan mij lag. Dat ik harder mijn best moest doen. Dat ik het verkeerd deed. Tot ik ontdekte dat het systeem het verkeerd deed, niet ik. De tools, de werkplek, de verwachtingen: ze waren niet gemaakt voor hoe mijn brein werkt. En AI bleek de eerste technologie die zich wél aanpast.
3. Hoe ik AI ben gaan gebruiken (en waarom het werkt)
Ik gebruik AI niet als een nieuwigheid. Ik gebruik het als een extern orgaan voor de dingen die mijn interne orgaan niet goed doet. Laat ik je meenemen door mijn dag.
Ordenen: van chaos naar overzicht
De ochtend begint zelden rustig. Mijn hoofd zit vol ideeën: over projecten, over een mail die ik moet sturen, over een nieuwe mogelijkheid die ik gisteravond zag. Vroeger betekende dat: een half A4'tje met pijlen, doorhalingen, en later nog meer chaos omdat ik niet meer snapte wat ik had bedoeld.
Nu open ik een LLM en dicteer. Letterlijk praten, zonder structuur, zonder volgorde. De AI maakt er een gestructureerd verhaal van: puntsgewijs, logisch, uitvoerbaar. Mijn gedachten zijn geordend zonder dat ik er energie in heb gestoken. Het klinkt simpel. Het is ook simpel. Maar het is de simpele dingen die het verschil maken als elke taak een berg is.
Starten: de drempel verlagen
Schrijven is een van de dingen die ik graag doe, maar het beginnen met schrijven (de lege pagina, de eerste zin) is een van de hoogste drempels die ik ken. Zeker als het een klantmail is die formeel moet, of een voorstel dat er goed uit moet zien.
Mijn truc: ik typ de hoofdlijnen. Steekwoorden, de kern, in de volgorde die in mijn hoofd zit (die bijna nooit lineair is). De AI maakt er een compleet verhaal van. Ik controleer, pas aan waar nodig, en verstuur. Wat eerst twintig minuten uitstel plus tien minuten schrijven werd, is nu twee minuten werk.
Het effect is niet tijdwinst. Het is dat ik de mail überhaupt doe. Daarvoor bleef hij liggen, werd hij urgenter, en stuurde ik uiteindelijk iets te korts, te laat.
Afmaken: de extra 20%
Dit is het inzicht dat ik in geen enkel artikel over ADHD en AI ben tegengekomen, en het is misschien wel het belangrijkste. Ik zeg er meteen bij: dit is mijn ervaring, geen bevinding. Ik heb het niet gemeten en ik ken geen onderzoek dat het bevestigt of weerlegt.
Over ADHD en startproblemen is genoeg geschreven. Over het afmaakprobleem veel minder. Mijn patroon: ik bedenk een idee, begin enthousiast, werk het voor 80% uit, en dan is de nieuwigheid eraf. De laatste 20% is precisiewerk, en precisiewerk voelt als strafwerk.
AI vult dat gat. Ik maak een pitchdeck in grote lijnen, AI werkt het uit tot een presentatie die er professioneel uitziet. Ik schrijf de kern van een voorstel, AI maakt er een compleet document van. Ik doe de richting, AI doet de rest. Daardoor lever ik wél op, in plaats van dat het blijft liggen in de fase 'bijna af'.
Onthouden: waar AI nooit vergeet
Mijn werkgeheugen is als een vluchtige browser: zodra ik een nieuw tabblad open, ben ik de vorige kwijt.
Daarom gebruik ik AI voor alle dingen die ik moet onthouden. Meetings: een notetaker registreert, ik ben aanwezig. (Met één kanttekening die ik in mijn trainingen ook maak: zo'n notetaker verwerkt gegevens van de ándere deelnemers, niet alleen van mij. Grondslag en informatieplicht regel je vóórdat je hem aanzet, niet erna.) Projecten: AI genereert de takenlijst en bewaakt of ik ze bijwerk. Mijn agenda: AI waarschuwt me op tijd, zodat ik niet in een hyperfocus-gat verdwijn en drie afspraken mis.
Het grappige is: ik vergeet zelfs dat de tools bestaan. Maar dat geeft niet, want ze werken proactief. Ze komen naar mij, niet andersom. Dat is precies het omgekeerde van hoe traditionele productiviteitstools werken, die vragen dat jij aan hén denkt.
Creëren: van idee naar uitvoering zonder wachten
Dit is misschien wel de grootste verandering. Vroeger: ik heb een idee → ik schrijf het op → ik maak een briefing → ik zoek een developer → ik leg uit wat ik bedoel → ik wacht → ik corrigeer → resultaat.
Nu: ik heb een idee → ik geef het aan AI → het is er.
Geen vertraging. Geen vertaalslag naar iemand anders. Geen "wat bedoel je precies?"-heen-en-weer. Ik heb een idee voor een tool, AI bouwt een prototype. Ik heb content nodig voor een website, AI genereert het raamwerk.
Voor een ADHD-brein is de tijd tussen impuls en uitvoering misschien wel de grootste vijand. Hoe langer die tijd, hoe groter de kans dat het idee verdampt, of dat ik alweer met iets nieuws bezig ben. AI haalt die vertraging eruit.
Leren: nieuwsgierigheid zonder geduld
Ik wil alles weten. Maar ik heb de aandacht niet om alles te lezen. Dat was een onmogelijke combinatie, tot AI.
Nu kan ik diepgaand onderzoek doen zonder uren te lezen. Ik stel een brede vraag aan Perplexity of ChatGPT, en in plaats van zelf door twintig artikelen te worstelen, krijg ik een synthese, met bronnen, zodat ik kan controleren waar nodig.
Maar het mooiste is: ik kan de output krijgen in de vorm die mijn brein op dat moment aankan. Een korte samenvatting als ik weinig tijd heb. Een podcast via NotebookLM als ik wil luisteren tijdens het rijden. Een visuele uitleg als ik moe ben van tekst. AI past zich aan mij aan, niet andersom.
Het effect: mijn nieuwsgierigheid wordt niet meer afgeremd door mijn ongeduld. Ik kan eindelijk de diepte in zonder dat ik de tijd betaal die een neurotypisch brein nodig heeft.
4. Regisseur worden
Ik heb lang gedacht dat het probleem bij mij lag. Dat ik niet gemaakt was voor de manier waarop werk werkt. Maar wat er eigenlijk gebeurt, is dat werk verandert, en dat mijn manier van denken daardoor opeens past.
Vroeger was mijn rol: uitvoerder. Ik moest plannen maken, stappen volgen, administratie bijhouden, dingen afmaken. Alle dingen waar mijn ADHD-brein slecht in is.
Nu word ik regisseur. Ik bepaal de richting, de ideeën, de strategie. AI voert uit. AI herhaalt, AI onthoudt, AI werkt de details uit.
Vergelijk het met een filmregisseur. Die staat niet achter de camera, monteert niet elk shot, en regelt niet alle vergunningen. Die bepaalt het verhaal, de toon, de richting. De rest wordt gedaan door mensen die daarin gespecialiseerd zijn.
AI is mijn crew. Ik ben de regisseur. En voor het eerst in mijn carrière voelt dat alsof ik doe waar ik goed in ben, in plaats van te vechten tegen waar ik slecht in ben.
5. De ongemakkelijke eerlijkheid
Nu het mooie verhaal erop staat: het is niet alleen maar goed.
AI kan ook een nieuwe vorm van uitstel worden. Ik herken het bij mezelf: eerst nog de perfecte prompt maken, eerst nog de workflow optimaliseren, eerst nog een andere tool proberen. Voor je het weet ben je een uur bezig met het systeem in plaats van met het werk. De Notion Trap in een nieuw jasje.
En er is een risico dat ik te afhankelijk word. Wat gebeurt er als AI er niet is? Als een tool uit de lucht gaat, of een update mijn workflow breekt? Heb ik dan nog de vaardigheden om zelf te plannen, te structureren, te onthouden?
Ik weet het eerlijk gezegd niet. En dat is een ongemakkelijk gevoel.
Het is ook niet alleen een gevoel. Er is onderzoek dat een samenhang meet tussen zwaarder AI-gebruik en lagere scores op kritisch denken — correlationeel, niet bij mensen met ADHD, en met de nodige haken en ogen. Genoeg om het serieus te nemen, te weinig om er conclusies aan te hangen. Ik ga er in artikel 4 uitgebreid op in, inclusief wat die studie wél en niet aantoont.
Daarom probeer ik bewust te blijven: AI als prothese, niet als vervanging. Ik laat AI doen wat het beter kan dan ik, zoals herhalen, onthouden en preciseren, maar ik blijf zelf beslissen over de richting. De strategie is van mij. De uitvoering delen we.
6. Wat dit betekent voor andere ADHD'ers
Ik schrijf dit niet omdat ik denk dat iedereen met ADHD precies moet doen wat ik doe. Ieder ADHD-brein is anders, en wat voor mij werkt, werkt voor jou misschien niet.
Maar ik schrijf het wel omdat ik denk dat veel ADHD'ers hetzelfde meemaken zonder het te herkennen. Het gevoel dat je systeem na systeem probeert, en dat elk systeem na een week voelt als een extra taak in plaats van een oplossing.
Die systemen waren niet voor jou gemaakt. Maar AI kan dat zijn. Niet omdat AI speciaal voor ADHD is ontworpen, maar omdat AI zich aanpast aan hoe jij werkt, in plaats van andersom.
Mijn advies: begin klein. Kies één ding waar je dagelijks tegenaan loopt (één pijnpunt, niet meer) en probeer AI daar één keer voor. Dicteer je chaos naar een LLM. Laat een notetaker meedraaien in je volgende meeting. Vraag AI om een taak op te breken in micro-stappen.
Niet als een nieuw systeem dat je moet leren. Maar als een experiment. Wat gebeurt er als je één taak uitbesteedt?
Bij mij veranderde het alles.
