De plicht bestaat nog. Het "voldoende niveau" niet meer.
Wie de afgelopen anderhalf jaar iets over AI-geletterdheid las, kreeg meestal dezelfde boodschap: sinds 2 februari 2025 ben je verplicht te zorgen dat je medewerkers een voldoende niveau van AI-kennis hebben. Dat klopte. Maar op 27 juli 2026 is dat artikel gewijzigd, en het grootste deel van wat er online over staat, beschrijft nog de oude tekst.
Voor de duidelijkheid vooraf: ik geef zelf AI-trainingen. Juist daarom staat hieronder wat de wet zegt, los van wat ik je zou willen verkopen.
Wat AI-geletterdheid is
AI-geletterdheid is weten wat een AI-systeem doet, waar het de mist in gaat en hoe je het verantwoord inzet in je eigen werk. Niet hoe je een model bouwt, wel hoe je ermee werkt: wat je erin stopt, hoe je de uitkomst controleert, en wanneer je het juist niet moet gebruiken.
De AI-verordening (de AI Act) maakt er in artikel 4 een verplichting van. Dat artikel gold vanaf 2 februari 2025 en is per 27 juli 2026 vervangen door een nieuwe tekst, via de zogeheten Digital Omnibus (Verordening (EU) 2026/1744).
Wat er in juli 2026 veranderde
De oude tekst vroeg organisaties om maatregelen te nemen om naar beste vermogen een voldoende niveau van AI-geletterdheid te waarborgen. De nieuwe tekst vraagt om maatregelen ter ondersteuning van de ontwikkeling van AI-geletterdheid. En er staat letterlijk bij dat dit niet vereist dat aanbieders of gebruikers "een specifiek niveau van AI-geletterdheid van een individu garanderen" (vertaald uit de Engelse tekst van de verordening).
| Tot 27 juli 2026 | Sinds 27 juli 2026 | |
|---|---|---|
| Wat je moet doen | maatregelen nemen om een voldoende niveau te waarborgen | maatregelen nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen |
| Gegarandeerd niveau | ja, een open norm | nee, uitdrukkelijk niet per persoon |
| Voor wie | organisaties die AI ontwikkelen of gebruiken | ongewijzigd |
| Rol van de overheid | geen | Commissie en lidstaten moeten organisaties ondersteunen, in het bijzonder het mkb |
De EU legt in de overwegingen ook uit waarom: een strenge plicht om een voldoende niveau te garanderen past niet bij elk type organisatie en levert vooral kleinere bedrijven extra lasten op. AI-geletterdheid moet volgens de wetgever een strategische prioriteit zijn, los van regelgeving en mogelijke sancties.
Belangrijk om erbij te zeggen: er lag eind 2025 een voorstel om de plicht voor organisaties helemaal te schrappen en er alleen een stimuleringstaak voor overheden van te maken. Dat is niet aangenomen. Het blijft een verplichting, alleen een lichtere.
Voor wie het geldt
Voor iedere organisatie die AI-systemen ontwikkelt of gebruikt. Er is geen drempel voor het mkb en geen koppeling aan een risicoklasse. Een team van acht mensen dat ChatGPT of Copilot gebruikt voor e-mails en offertes valt er gewoon onder.
De zin die het vaakst over het hoofd wordt gezien: het gaat niet alleen om je eigen personeel, maar ook om andere personen die namens jou met AI-systemen werken. Denk aan ingehuurde krachten, zzp'ers, uitzendkrachten en stagiairs. Wie de plicht afbakent tot "onze medewerkers", leest hem te smal.
Wat een redelijke aanpak is
De wet schrijft geen certificaat, urennorm of curriculum voor, en dat was vroeger ook al zo. Wat de nieuwe tekst wel noemt, is waar je rekening mee moet houden: de technische kennis, ervaring en opleiding van de mensen, de context waarin het systeem gebruikt wordt, en de mensen op wie het systeem effect heeft. Daaruit volgt een aanpak in vier stappen.
- Breng in kaart wie met AI werkt, en waarvoor. Inclusief de zzp'er die namens jou offertes laat schrijven en de stagiair die notulen samenvat.
- Maak onderscheid naar rol. Wie AI-output alleen leest, heeft iets anders nodig dan wie met AI sollicitanten voorselecteert of klantgegevens verwerkt. Bij die laatste groep weegt de context zwaarder.
- Neem maatregelen die passen bij die rollen. Een training, een werkafspraak over welke tools wel en niet, een korte instructie over wat je nooit in een chatbot plakt. De plicht gaat over ondersteunen, dus een mix van leren en afspraken is precies wat de tekst vraagt.
- Leg vast wat je hebt gedaan. Omdat er geen meetbare norm is, is je dossier je bewijs: wie is wanneer waarop bijgeschoold, en waarom vond je dat passend.
De Autoriteit Persoonsgegevens adviseerde eerder een meerjarig actieplan om tot een volwassen niveau te komen. Dat advies dateert van vóór de wijziging en is geen wet, maar het onderliggende punt blijft overeind: AI-tools veranderen elke paar maanden, dus een eenmalige workshop veroudert snel.
Waarom het ook buiten de AI Act telt
Er is een tweede reden om AI-geletterdheid serieus te nemen, en die komt uit de AVG. In haar handreiking over generatieve AI en de AVG (juni 2026) noemt de Autoriteit Persoonsgegevens organisatorische maatregelen "op het gebied van AI-geletterdheid, beleid en andere vormen van AI-governance" als onderdeel van de gepaste maatregelen die je moet nemen. En zonder zulke maatregelen is het volgens de AP vaak niet mogelijk om aan te tonen dat je je op een gerechtvaardigd belang kunt beroepen.
Met andere woorden: wie met persoonsgegevens en AI werkt, heeft AI-geletterdheid nodig om zijn AVG-verhaal rond te krijgen. Dat staat los van de AI Act, en de lichtere tekst van artikel 4 verandert daar niets aan.
Wat er vaak verkeerd wordt begrepen
"Je moet aantonen dat iedereen een voldoende niveau heeft." Niet meer. Sinds juli 2026 hoef je geen niveau per persoon te garanderen. Je moet wel maatregelen nemen en kunnen laten zien welke.
"De plicht is geschrapt." Ook niet. Dat stond in het oorspronkelijke voorstel, maar het is niet aangenomen. Organisaties die AI gebruiken, moeten nog steeds maatregelen nemen.
"Anders krijg je een boete." In de bronnen die ik heb doorgenomen, staat voor artikel 4 geen specifieke boete of handhaver genoemd, en de Nederlandse toezichtverdeling stond in juni 2026 nog niet vast. Wie je met boetes bang maakt, verkoopt iets.
"Het geldt alleen voor bedrijven die zelf AI bouwen." Het geldt ook voor organisaties die AI gebruiken. Het overgrote deel van het mkb valt daaronder.
"Een certificaat regelt het." De wet vraagt geen certificaat. Een certificaat kan onderdeel zijn van je maatregelen, maar het is geen vrijbrief. Wat telt, is of de maatregelen passen bij hoe jouw mensen AI gebruiken.
De kortste samenvatting
De AI-geletterdheidsplicht bestaat nog, maar is sinds 27 juli 2026 lichter: je moet maatregelen nemen die AI-geletterdheid ondersteunen, passend bij wie er met AI werkt en waarvoor. Een gegarandeerd niveau per persoon is niet meer vereist. Via de AVG blijft AI-geletterdheid bovendien gewoon nodig zodra je met persoonsgegevens werkt.
De vraag is dus niet meer of je aan een norm voldoet.
De vraag is of je kunt laten zien wat je hebt gedaan, en waarom dat past bij hoe jouw mensen AI gebruiken.
